DE LANDWACHT; P. v.d. Water; ISBN 9789401919159

Verschenen bij Uitgeverij Omniboek, Postbus 13288, 3507 LG Utrecht, in 2023: DE LANDWACHT – Paramilitaire Terreur in bezet Nederland. Auteur: Paul van de Water (1953-2022). Historicus . Gepromoveerd in 2022 aan de UvA op dissertatie over “extremistische collaborateurs tijdens de bezetting”. Eerder verschenen van vdWater In dienst van de nazi’s, Langs de lijn, Foute vrouwen.

Ik trof dit boek op de uitstaltafel van de Openbare Bibliotheek Groningen (Groninger Forum). Opmerkelijk is dat dit boek openbaar gemaakt werd, terwijl mijn uitgave De Omdraaiing van het Schuldperpectief (2019) dat ook door deze bibliotheek werd aangeschaft niet op de openbare aanbiedingstafel werd opgenomen. Mijn uitgave werd zelfs binnen 1 jaar uit de bibliotheek verwijderd. Het werd verplaatst naar de centrale bibliotheek van de OB’s. Dat laatste mag misschien nog positief genoemd worden. Boeken over de Tweede Wereldoorlog mogen kennelijk alleen maar geselecteerd aangeboden worden. Kritische literatuur op dit terrein wordt zoveel mogelijk aan het gezicht onttrokken.

Het boek van vdWater is een typisch voorbeeld van stereotyperend onderzoek over de collaboratie in WOII in Nederland. Het betreft een pseudostatistisch anecdotisch overzicht van circa 15 personen die aangesloten waren bij de Landwacht. Met pseudostatistisch bedoel ik hier: de titel van het boek is DE LANDWACHT. Daarmee wordt gesuggereerd dat we hier een sociaalwetenschappelijk verantwoord overzicht krijgen van deze instelling. Die circa 15 gevallen die hij opvoert acht vdWater kennelijk een statistisch verantwoord beeld te geven van deze instelling. Dat de totale Landwacht circa 10.000 personen omvatte, wordt ons door vdWater niet meegedeeld. In De Omdraaiing van het Schuldperspectief heb ik de volgende passage over de Landwacht opgenomen:

“Vrijwillige hulppolitie en Nederlandse Landwacht

De aanvankelijke doelstelling van de Vrijwillige Hulppolitie (opgericht door de bezetter voorjaar 1942 op voorstel van de NSB) was het beschermen van de top van de NSB. De Duitse politiechef Rauter bepaalde al snel anders, namelijk het voorkomen en beëindigen van sabotage op het gebied van levensmiddelen-voorziening en daaruit voortvloeiende ordeverstoringen. Dit werd niet lang daarna opnieuw door de Duitsers gewijzigd in bewaking van objecten (stations, bevolkingsregisters). Daarnaast kregen enkele leden van de Vrijwillige Hulppolitie tot taak om ondergedoken joden te signaleren en te arresteren. Deze organisatie werd aangestuurd door de bezetter, niet door de NSB. De Vrijwillige Hulppolitie ging later op in het initiatief tot de Landwacht (juni 1944), die eenzelfde rol, bescherming van de NSB, zou krijgen. Het voorstel tot oprichting kwam van de NSB. Veel werkelozen zouden hier aan deelnemen. De bezetter rekruteerde leden voor de Landwacht uit de NSB. Maar de Landwacht was geen organisatie van de NSB. In tegenstelling tot de wens van de NSB, functioneerde deze organisatie opnieuw onder de bevelslijn van de bezetter, die deze organisatie inzette voor eigen doeleinden. Ook hier bleef de Duitse bezetter de autoriteit. De manschappen werden nauwelijks bewapend. Het oostfront vroeg alle aandacht. De hongertochten begonnen. Er was sprake van struikroverij. Er kwamen aanslagen van het verzet. Daden van de Landwacht kunnen niet aan de NSB als organisatie toegeschreven worden. Dat ze op grote schaal de bevolking terroriseerden, is een nietkwantificeerbare grootheid. Ook in dit geval ontbreken weer de vereiste statistische gegevens. De circa 10.000 leden van de Landwacht hebben minder dan 550 bewezen arrestaties verricht (noot 18: De Jong 7/2 p. 1211/1212).”

VdWater stelt op p. 12:”...landwachters maakten zich op grote schaal schuldig aan diefstal, plundering, afpersing, vernieling, mishandeling, marteling, doodslag en moord”. De auteur geeft geen bron, en geeft geen aantallen. VdWater maakt ook geen melding van de bovengenoemde passages bij L.de Jong. Kennelijk heeft vdWater geen inzicht in het voorkomen van misdadigheid in totale sociale contexten. We weten immers dat in iedere samenleving criminaliteit optreedt. Omdat vdWater geen overzicht geeft van de niet-criminaliteit van de overige 10.000 minus circa 15 landwachters, kunnen we zijn onderzoek gemakshalve afdoen als: niet-relevant. Het betreft een boek dat (opnieuw) bijdraagt aan de ongunstige beeldvorming over de collaboratie tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland.